فتوتراپی یا نوردرمانی، قرار دادن نوزاد زیر نور مخصوص با طول موج آبی-سبز است تا بدن بتواند بیلی‌روبین را راحت‌تر دفع کند. تصمیم به شروع آن را پزشک بر اساس عدد بیلی‌روبین، سن نوزاد بر حسب ساعت، سن بارداری و عوامل خطر می‌گیرد، نه فقط بر اساس زرد بودن پوست. شیر دادن در طول درمان ادامه می‌یابد و بعد از پایان درمان معمولاً یک آزمایش پیگیری لازم است.
فتوتراپی چگونه کار می‌کند؟
نور مخصوص فتوتراپی به مولکول بیلی‌روبین در پوست و بافت زیر آن اثر می‌گذارد و آن را به شکل‌هایی تبدیل می‌کند که کبد و کلیه راحت‌تر دفع می‌کنند. بنابراین درمان از راه پوست انجام می‌شود، نه از راه چشم. اثر آن به مقدار پوست در معرض نور، شدت نور و فاصله دستگاه بستگی دارد. به همین دلیل معمولاً نوزاد فقط با پوشک زیر دستگاه قرار می‌گیرد. اگر دلایل زردی دیگری وجود داشته باشد، ممکن است علاوه بر نور به بررسی و درمان دیگری هم نیاز باشد.
چه زمانی فتوتراپی لازم می‌شود؟
راهنمای انجمن اطفال آمریکا (AAP، ۲۰۲۲) برای نوزادان ۳۵ هفته و بیشتر، آستانه‌های شروع فتوتراپی را بر اساس سن بر حسب ساعت، سن بارداری و عوامل خطر تعیین می‌کند. یعنی برای دو نوزاد با یک عدد یکسان، تصمیم ممکن است متفاوت باشد. عدد ثابتی در این مقاله ذکر نشده است تا تصور نشود یک حد همگانی برای همه نوزادان وجود دارد. اگر مایلید درباره اینکه عدد بیلی‌روبین چگونه خوانده می‌شود بیشتر بدانید، [تفسیر بیلی‌روبین نوزاد] را ببینید.
نکته مهم دیگر این است که خطرهای فتوتراپی هم بررسی شده و راهنما سعی دارد از درمان غیرضروری جلوگیری کند. بنابراین «فتوتراپی نشدن» همیشه نشانه غفلت نیست و «فتوتراپی شدن» هم همیشه به معنای بیماری شدید نیست.
فتوتراپی در عمل چگونه است؟
- نوزاد بیشتر لباس‌هایش را در می‌آورد و با پوشک زیر نور قرار می‌گیرد.
- چشم‌ها با محافظ مخصوص پوشانده می‌شود تا نور به چشم نرسد.
- نوزاد ممکن است روی تخت یا در گهواره قرار بگیرد، یا در برخی دستگاه‌ها روی پتوی نوری.
- وضعیت نوزاد، دمای بدن، شیر خوردن، ادرار و مدفوع او در طول درمان پیگیری می‌شود.
- بیلی‌روبین در فواصل زمانی که پزشک تعیین می‌کند دوباره اندازه‌گیری می‌شود.
مدت درمان برای همه یکسان نیست و به سرعت کاهش بیلی‌روبین و علت زردی بستگی دارد. فتوتراپی در منزل فقط در شرایط خاص و با نظر پزشک قابل بررسی است و نباید بدون ارزیابی و ابزار مناسب انجام شود.
شیر مادر و تغذیه در طول فتوتراپی
شیر دادن باید ادامه یابد. تغذیه کافی به دفع بیلی‌روبین از راه مدفوع کمک می‌کند. معمولاً می‌توان نوزاد را برای شیر خوردن از زیر نور خارج کرد و پس از آن دوباره برگرداند؛ جزئیات را تیم درمانی هماهنگ می‌کند. طبق راهنمای AAP، دادن آب یا محلول قندی برای پیشگیری یا درمان زردی توصیه نمی‌شود. اگر نوزاد به‌خوبی شیر نمی‌خورد، پزشک راه‌های تکمیلی را تعیین می‌کند. برای نکات بیشتر، [شیر مادر و زردی نوزاد] را بخوانید.
عوارض و نگرانی‌های شایع
فتوتراپی درمانی رایج و با نظارت انجام می‌شود، ولی ممکن است مواردی دیده شود:
- مدفوع شل‌تر یا پرتعدادتر که با دفع بیلی‌روبین ارتباط دارد.
- جوش‌های موقت پوستی.
- تغییر دمای بدن یا دفع بیشتر آب، که با پایش و تغذیه کافی مدیریت می‌شود.
- بی‌قراری نوزاد به‌خاطر جدایی از آغوش و پوشش چشم.
اگر نوزاد بی‌حال شد، شیر نخورد، تب کرد یا ادرار او کم شد، باید به تیم درمانی اطلاع داده شود.
آیا نور آفتاب جای فتوتراپی را می‌گیرد؟
خیر. NICE توصیه می‌کند برای درمان زردی نوزاد از نور خورشید استفاده نشود. آفتاب دادن به نوزاد ممکن است باعث کم‌آبی، تغییر دما یا سوختگی شود و اندازه‌گیری مؤثر ندارد. اگر پزشک فتوتراپی تجویز نکرده و شما نگران زردی هستید، به‌جای آفتاب دادن، بیلی‌روبین را اندازه بگیرید.
بعد از فتوتراپی چه باید کرد؟
پایان فتوتراپی همیشه پایان پیگیری نیست. ممکن است بیلی‌روبین پس از قطع نور کمی دوباره بالا برود که به آن بازگشت یا «ریباند» می‌گویند. احتمال آن در بعضی نوزادان، مانند نوزادان کم‌سن‌تر یا کسانی که زردی آن‌ها علت همولیتیک دارد، بیشتر است. به همین دلیل پزشک معمولاً زمان یک آزمایش پیگیری را می‌گوید. این زمان بسته به شرایط از چند ساعت تا یکی دو روز متغیر است و باید طبق دستور پزشک باشد.
- زمان آزمایش پیگیری را دقیق یادداشت کنید و آن را انجام دهید.
- شیردهی را با دفعات کافی ادامه دهید و پوشک خیس و کثیف را بشمارید.
- در خانه رنگ پوست را در نور روز ببینید (راهنمای کامل در [علائم زردی نوزاد])، اما تصمیم را به چشم واگذار نکنید.
- برگه ترخیص و نتایج بیلی‌روبین قبل و بعد از درمان را نگه دارید.
چه زمانی باید فوراً مراجعه کرد؟
- بی‌حالی، بیدار نشدن نوزاد یا امتناع از شیر.
- تب یا کاهش شدید ادرار.
- زرد شدن دوباره و سریع پوست.
- گریه تیز یا حالت خمیدگی غیرعادی بدن.
اگر پس از ترخیص نگرانی دارید یا مدارک فتوتراپی را نمی‌فهمید، مشاوره با متخصص نوزادان کمک‌کننده است. توجه کنید مشاوره غیرحضوری جای معاینه یا آزمایش پیگیری را نمی‌گیرد. اطلاعات بیشتر در [مشاوره فوق‌تخصصی آنلاین و تلفنی نوزادان] و [صفحه دکتر جمشید صفدریان] آمده است.
جمع‌بندی
فتوتراپی درمان رایج و مؤثر برای بیلی‌روبین بالاست، اما تصمیم به آن باید فردی باشد. شیر دادن را ادامه دهید، از آفتاب دادن پرهیز کنید و آزمایش پیگیری را در زمانی که پزشک تعیین می‌کند انجام دهید.
پرسش‌های متداول
فتوتراپی نوزاد چند روز طول می‌کشد؟ مدت آن برای همه یکسان نیست و به علت زردی، عدد اولیه و سرعت کاهش بیلی‌روبین بستگی دارد. پزشک آن را با آزمایش‌های تکرارشونده تعیین می‌کند.
آیا فتوتراپی به چشم نوزاد آسیب می‌زند؟ به همین دلیل چشم‌ها با محافظ مخصوص پوشانده می‌شود. اگر محافظ جا به‌جا شد، به پرستار اطلاع دهید.
آیا در فتوتراپی می‌توان شیر داد؟ بله. شیر دادن باید ادامه یابد و معمولاً نوزاد برای شیر خوردن موقتاً از زیر نور خارج می‌شود.
بعد از فتوتراپی ممکن است زردی برگردد؟ بله، در برخی نوزادان بیلی‌روبین کمی بالا می‌رود. برای همین آزمایش پیگیری در زمانی که پزشک می‌گوید مهم است.
آیا می‌توان به‌جای فتوتراپی نوزاد را آفتاب داد؟ خیر. NICE استفاده از نور خورشید را برای درمان زردی توصیه نمی‌کند.
بخش اعتبار پزشکی
وضعیت: نیازمند بازبینی پزشکی. عبارت «بازبینی پزشکی: دکتر جمشید صفدریان، متخصص کودکان و فوق‌تخصص طب نوزادان و مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU)» و تاریخ آن فقط پس از بازبینی واقعی درج شود.
بدون نظر