مهم‌ترین نشانه زردی نوزاد، رنگ زرد پوست و سفیدی چشم است. زردی معمولاً از صورت شروع می‌شود و ممکن است به سینه، شکم و پاها برسد. اما رنگ پوست به‌تنهایی نشان نمی‌دهد زردی چقدر شدید است. همراه بودن زردی با کم‌شیری، خواب‌آلودگی زیاد یا شروع زردی در ۲۴ ساعت اول تولد، نشانه‌ای است که باید همان روز بررسی شود.
زردی نوزاد در ظاهر چگونه دیده می‌شود؟
زردی نتیجه تجمع بیلی‌روبین در خون و بافت‌های بدن است. این ماده در حالت طبیعی از تجزیه گلبول‌های قرمز ساخته می‌شود و نوزادان در روزهای اول بیش از بزرگسالان آن را تولید می‌کنند، در حالی که کبد آن‌ها هنوز در حال رسیدن به توانایی کامل است. توضیح بیشتر درباره علت‌ها را می‌توانید در [راهنمای جامع زردی نوزاد] بخوانید.
در بیشتر نوزادان، زردی اول در صورت دیده می‌شود. با بالا رفتن سطح بیلی‌روبین، رنگ زرد معمولاً به گردن، تنه و سپس اندام‌ها گسترش می‌یابد. سفیدی چشم‌ها نیز ممکن است زرد شود. گاهی زردی روی لثه‌ها هم قابل دیدن است.
چگونه در خانه رنگ پوست نوزاد را بررسی کنیم؟
بررسی خانگی فقط یک غربالگری اولیه است، نه اندازه‌گیری. برای اینکه خطا کمتر شود، این مراحل را رعایت کنید:
- نوزاد را در نور طبیعی روز ببینید. نور زرد لامپ‌ها و نور کم رنگ‌ها را گمراه‌کننده می‌کند.
- با انگشت، فشار ملایمی روی پیشانی، بینی یا سینه نوزاد بدهید و رها کنید. رنگی که لحظه‌ای پس از برداشتن انگشت دیده می‌شود، رنگ واقعی زیر پوست است.
- سفیدی چشم و لثه را نگاه کنید، به‌ویژه اگر پوست نوزاد تیره است.
- رنگ پوست بدن را از صورت تا پاها مقایسه کنید و ببینید زردی تا کجا رسیده است.
حتی اگر زردی خفیف به نظر برسد، در سه تا پنج روز اول تولد نباید اندازه‌گیری را به چشم واگذار کرد. راهنمای انجمن اطفال آمریکا (AAP) و راهنمای NICE هر دو تأکید دارند که ارزیابی چشمی محدودیت دارد و اندازه‌گیری بیلی‌روبین با آزمایش خون یا دستگاه سنجش پوستی لازم است. نوزادان معمولاً پیش از ترخیص از مرکز زایمان از نظر زردی بررسی می‌شوند، اما زردی ممکن است پس از رفتن به خانه بیشتر شود.
چرا فقط با نگاه کردن نمی‌توان شدت زردی را فهمید؟
رنگ پوست، نور محیط، فاصله دید و حتی رنگ لباس بر برداشت ما اثر می‌گذارند. در پوست‌های تیره‌تر، زردی دیرتر و کمتر به چشم می‌آید. علاوه بر این، رابطه‌ای ثابت میان زرد بودن پوست و عدد بیلی‌روبین وجود ندارد؛ نوزادی با پوست نسبتاً زرد ممکن است عدد کم‌خطر داشته باشد و نوزادی دیگر با ظاهر کمتر زرد، عددی بالاتر. به همین دلیل، تصمیم پزشک بر عدد اندازه‌گیری‌شده و شرایط نوزاد استوار است. توضیح این عددها در [تفسیر بیلی‌روبین نوزاد] آمده است.
علائمی که همراه زردی باید به آن‌ها توجه کرد
رفتار و تغذیه نوزاد به‌اندازه رنگ پوست او اهمیت دارد. این موارد را زیر نظر بگیرید:
- خواب‌آلودگی زیاد: اگر بیدار کردن نوزاد برای شیر خوردن دشوار است یا در حین شیر خوردن خوابش می‌برد.
- کم‌شیری: کاهش تعداد دفعات شیر خوردن یا مکیدن ضعیف.
- کاهش پوشک خیس: هرچه روزهای اول بیشتر می‌گذرد، تعداد پوشک خیس باید بیشتر شود. کاهش آن می‌تواند نشانه دریافت ناکافی شیر باشد.
- رنگ مدفوع و ادرار: مدفوع در روزهای اول تیره است و به‌تدریج زرد می‌شود. مدفوع بسیار کم‌رنگ، گچی یا سفید و ادرار تیره‌ای که پوشک را رنگی می‌کند، نیاز به بررسی دارد.
زردی معمول و زردی نیازمند بررسی چه تفاوتی دارند؟
زردی رایج نوزادی اغلب از روز دوم یا سوم دیده می‌شود، طی چند روز به بیشترین حد می‌رسد و بعد کم می‌شود. نوزاد در این حالت معمولاً شیر می‌خورد، بیدار می‌شود و بی‌قرار یا بی‌حال نیست. در مقابل، این ویژگی‌ها نگران‌کننده‌اند:
- زردی که در ۲۴ ساعت اول تولد ظاهر شود.
- زردی که سریع پیشروی کند، به‌ویژه اگر به شکم و پاها برسد.
- زردی همراه با بی‌حالی، تب، امتناع از شیر یا گریه غیرعادی.
- زردی در نوزاد نارس، زیرا این نوزادان عوامل خطر بیشتری دارند. مطالب اختصاصی: [زردی نوزاد نارس].
- زردی که بیش از حد معمول طول بکشد. جزئیات: [زردی طول‌کشیده نوزاد].
علائم هشدار زردی نوزاد
در هر یک از این موارد، همان روز به پزشک، درمانگاه یا اورژانس مراجعه کنید و منتظر بهتر شدن خودبه‌خود نمانید:
- زرد شدن نوزاد در ۲۴ ساعت اول زندگی.
- گسترش زردی به ساق پا، کف دست یا کف پا.
- بی‌حالی شدید، بیدار نشدن نوزاد برای شیر یا امتناع از خوردن.
- گریه تیز و غیرعادی، تب، استفراغ مکرر یا خم شدن غیرعادی بدن به عقب.
- کاهش چشمگیر تعداد پوشک‌های خیس.
- مدفوع سفید یا گچی همراه با ادرار تیره.
بعد از دیدن علائم چه کنیم؟
اگر زردی خفیف است و نوزاد خوب شیر می‌خورد و بیدار است، به برنامه پیگیری که پزشک یا مرکز درمانی تعیین کرده پایبند باشید و شیردهی را ادامه دهید. نوزاد را زیر نور آفتاب مستقیم نگذارید و آب یا محلول قندی به او ندهید؛ این کارها درمان زردی نیستند و ممکن است خطر ایجاد کنند. اگر تردید دارید، بهتر است نوزاد را ببینند و بیلی‌روبین او را اندازه بگیرند.
برای والدینی که نوزاد را ترخیص کرده‌اند و درباره ادامه راه سؤال دارند، مشاوره با متخصص نوزادان می‌تواند کمک کند. مشاوره غیرحضوری جای معاینه را نمی‌گیرد؛ هرگاه علائم هشدار وجود دارد باید حضوری اقدام کرد. اطلاعات مشاوره در صفحه [مشاوره فوق‌تخصصی آنلاین و تلفنی نوزادان] و معرفی پزشک در [صفحه دکتر جمشید صفدریان] آمده است.
جمع‌بندی
زرد شدن پوست و چشم نوزاد شایع است، اما شدت آن را نمی‌توان با چشم تعیین کرد. زمان شروع زردی، سرعت گسترش، وضعیت شیر خوردن و بیداری نوزاد از رنگ پوست مهم‌ترند. اگر زردی در ۲۴ ساعت اول دیده شد یا نوزاد بی‌حال است، بدون تأخیر مراجعه کنید. برای هر نوزاد، سن بر حسب ساعت، سن بارداری و عدد بیلی‌روبین باید با هم بررسی شوند.
پرسش‌های متداول
اولین جایی که زردی نوزاد دیده می‌شود کجاست؟ معمولاً صورت. پس از آن زردی می‌تواند به گردن، تنه و اندام‌ها برسد، اما این الگو برای همه نوزادان یکسان نیست.
زردی چشم نوزاد همیشه خطرناک است؟ نه همیشه، ولی زردی سفیدی چشم نشانه بالا بودن بیلی‌روبین است و باید در چارچوب سن و وضعیت نوزاد ارزیابی شود.
آیا می‌توان با آفتاب دادن زردی را درمان کرد؟ خیر. درمان مطمئن زردی را پزشک بر اساس اندازه‌گیری تعیین می‌کند و نور آفتاب مستقیم جایگزین آن نیست.
اگر پوست نوزاد تیره باشد، زردی را چگونه تشخیص دهیم؟ به سفیدی چشم و لثه نگاه کنید و در نور طبیعی فشار ملایم بدهید. با این حال اندازه‌گیری بیلی‌روبین قابل اعتمادتر است.
بعد از ترخیص چه زمانی باید زردی را دوباره چک کرد؟ زمان پیگیری را پزشک یا مرکز درمانی بر اساس شرایط نوزاد تعیین می‌کند. اگر زردی بیشتر شد یا نوزاد بی‌حال شد، منتظر وقت بعدی نمانید.
بدون نظر