زردی نوزاد یعنی زرد شدن پوست و سفیدی چشم نوزاد به‌دلیل تجمع ماده‌ای به نام بیلی‌روبین در خون. در بسیاری از نوزادان، زردی در روزهای اول تولد دیده می‌شود و خودبه‌خود بهتر می‌شود، اما برخی موارد نیاز به بررسی و درمان دارند. تشخیص اینکه زردی بی‌خطر است یا نه، با نگاه کردن به رنگ پوست ممکن نیست و به سن نوزاد، سن بارداری، عدد بیلی‌روبین و وضعیت کلی او بستگی دارد.
اگر نوزاد شما در ۲۴ ساعت اول تولد زرد شده یا همراه با زردی بی‌حال است، کم شیر می‌خورد یا به‌سختی بیدار می‌شود، منتظر نمانید و همان روز به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید.
چرا نوزادان زرد می‌شوند؟
بیلی‌روبین از تجزیه گلبول‌های قرمز ساخته می‌شود. بدن نوزاد پس از تولد گلبول‌های قرمز زیادی را تجزیه می‌کند و کبدی که هنوز به‌طور کامل بالغ نشده، همیشه به‌سرعت آن را دفع نمی‌کند. نتیجه، افزایش بیلی‌روبین و زرد شدن پوست است. این حالت در بسیاری از نوزادان دیده می‌شود، به‌ویژه در نوزادان نارس، و ممکن است طبیعی و گذرا باشد.
گاهی زردی نتیجه علت دیگری است، مانند ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد، کبودی یا خون‌مردگی زیر پوست سر، کمبود آنزیم G6PD یا عفونت. به همین دلیل پزشک ممکن است علت را جست‌وجو کند.
علائم زردی نوزاد
- زردی پوست، ابتدا در صورت و سپس گاهی روی سینه، شکم و پاها.
- زردی سفیدی چشم‌ها.
- خواب‌آلودگی بیش از معمول یا دشواری در بیدار کردن نوزاد برای شیر خوردن.
- کم‌شیری یا کاهش تعداد پوشک‌های خیس.
برای بررسی در خانه، نوزاد را در نور روز ببینید و با انگشت فشار ملایم روی پوست بدهید تا رنگ زیر پوست را ببینید. این روش فقط یک نشانه است. در پوست‌های تیره یا در نور کم تشخیص سخت‌تر است و اندازه‌گیری دقیق را نمی‌توان با چشم انجام داد. اندازه‌گیری با آزمایش خون یا دستگاه اندازه‌گیری پوستی انجام می‌شود.
زردی نوزاد از چند روزگی شروع می‌شود و چقدر طول می‌کشد؟
در زردی فیزیولوژیک، معمولاً زردی از روز دوم یا سوم دیده می‌شود، طی چند روز به اوج می‌رسد و در ادامه کاهش می‌یابد. مدت و شدت آن در نوزادان مختلف فرق دارد. زردی که در ۲۴ ساعت اول ظاهر شود، یا هر زردی که سریع بدتر شود، به بررسی فوری نیاز دارد. در نوزادان ترم، زردی که بیش از دو هفته (و در نوزاد نارس بیش از سه هفته) ادامه یابد «زردی طول‌کشیده» نامیده می‌شود و باید بررسی شود. این حدود در راهنمای NICE آمده است؛ برای هر نوزاد، پزشک معیار را متناسب با شرایط او تعیین می‌کند.
بیلی‌روبین چیست و عدد آن چه معنایی دارد؟
بیلی‌روبین رنگدانه‌ای است که با آزمایش خون یا دستگاه پوستی اندازه‌گیری می‌شود. اما یک عدد به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست. عدد قابل قبول به سن نوزاد بر حسب ساعت، سن بارداری هنگام تولد، عوامل خطر و روند افزایش بستگی دارد. به همین دلیل، در این مقاله آستانه ثابتی برای درمان ذکر نشده است؛ هر نوزاد باید با نمودارها و معیارهای مخصوص خودش توسط پزشک ارزیابی شود. راهنمای AAP (سال ۲۰۲۲) نیز آستانه‌های شروع فتوتراپی را بر اساس سن بر حسب ساعت، سن بارداری و عوامل خطر تعیین می‌کند. برای توضیح بیشتر: [عدد بیلی‌روبین نوزاد چگونه تفسیر می‌شود؟].
چه نوزادانی بیشتر در معرض زردی شدید هستند؟
- نوزادان نارس (متولد شده پیش از ۳۷ هفته).
- ناسازگاری گروه خونی بین مادر و نوزاد.
- برادر یا خواهری که در نوزادی به‌دلیل زردی درمان شده است.
- کبودی یا خون‌مردگی محسوس در زمان تولد.
- کاهش دریافت شیر یا کاهش وزن زیاد در روزهای اول.
نوزاد نارس تفاوت‌های مهمی دارد و مراقبت و پیگیری او اختصاصی‌تر است؛ راهنمای اختصاصی: [زردی نوزاد نارس].
فتوتراپی چیست و چه زمانی لازم می‌شود؟
فتوتراپی یا نوردرمانی، قرار دادن نوزاد زیر نور آبی مخصوص است که به بدن کمک می‌کند بیلی‌روبین را راحت‌تر دفع کند. در طول درمان چشم‌های نوزاد پوشانده می‌شود و شیر دادن ادامه می‌یابد. اینکه فتوتراپی لازم است یا نه، تصمیم پزشک بر اساس عدد بیلی‌روبین، سن و شرایط نوزاد است، نه صرفاً شدت زرد بودن پوست. نور خورشید درمان مطمئنی برای زردی نیست و نباید جایگزین ارزیابی پزشکی شود. پس از فتوتراپی نیز ممکن است پزشک آزمایش پیگیری درخواست کند. جزئیات: [فتوتراپی نوزاد] و [مراقبت پس از فتوتراپی].
شیر مادر و زردی نوزاد
شیر مادر را بدون توصیه پزشک قطع نکنید. شیر دادن مکرر (طبق توصیه پزشک یا مراقب سلامت) به تخلیه بیلی‌روبین از طریق مدفوع کمک می‌کند. اگر نوزاد کم شیر می‌خورد یا وزن‌گیری او مناسب نیست، این مسئله باید بررسی شود. دادن آب یا محلول‌های شیرین به نوزاد به‌عنوان درمان زردی توصیه نمی‌شود. برای مسائل مرتبط: [تغذیه نوزاد مبتلا به زردی].
علائم هشدار زردی نوزاد
در هر یک از این موارد، همان روز به پزشک، درمانگاه یا اورژانس مراجعه کنید:
- زردی در ۲۴ ساعت اول زندگی.
- گسترش زردی به شکم، ساق پا یا کف دست و پا.
- بی‌حالی شدید، بیدار نشدن نوزاد، امتناع از شیر خوردن.
- کاهش شدید تعداد پوشک‌های خیس.
- مدفوع خیلی رنگ‌پریده (سفید یا گچی) یا ادرار تیره‌رنگ.
- تب، گریه تیز و عجیب یا خم شدن غیرعادی بدن به عقب.
چه زمانی زردی نیاز به بررسی بیشتر دارد؟
اگر زردی طول‌کشیده است، مدفوع رنگ‌پریده است یا زردی با نشانه‌های دیگر همراه است، باید علت‌هایی مانند مشکلات صفراوی یا کبدی بررسی شوند. جزئیات: [زردی طول‌کشیده نوزاد].
مشاوره آنلاین برای زردی نوزاد
اگر نوزاد شما ترخیص شده و درباره برنامه پیگیری، نتیجه آزمایش بیلی‌روبین یا شیردهی سؤال دارید، مشاوره فوق‌تخصصی آنلاین یا تلفنی می‌تواند مسیر بعدی را روشن کند. البته مشاوره غیرحضوری جای معاینه را نمی‌گیرد و در علائم هشدار باید حضوری مراجعه کرد. اطلاعات بیشتر: [مشاوره فوق‌تخصصی آنلاین و تلفنی نوزادان]. برای آشنایی با پزشک: [دکتر جمشید صفدریان]، و برای معرفی کلینیک: [کلینیک کودک ما].
جمع‌بندی
زردی نوزاد شایع است و اغلب بی‌خطر، ولی نمی‌توان از روی رنگ پوست درباره شدت آن قضاوت کرد. سن نوزاد، سن بارداری و عدد بیلی‌روبین تعیین‌کننده هستند. علائم هشدار را بشناسید، شیر دادن را ادامه دهید و برای بررسی اقدام کنید.
پرسش‌های متداول
زردی نوزاد چند روز طول می‌کشد؟ در بسیاری از نوزادان ترم طی حدود یک تا دو هفته برطرف می‌شود، اما مدت آن متغیر است و زردی بیش از دو هفته (در نارس بیش از سه هفته) باید بررسی شود.
آیا زردی نوزاد خطرناک است؟ همیشه نه، اما بیلی‌روبین بسیار بالا می‌تواند خطرناک باشد، پس ارزیابی لازم است.
آیا آفتاب دادن به نوزاد زردی را درمان می‌کند؟ توصیه نمی‌شود؛ درمان مطمئن باید توسط پزشک تعیین شود.
آیا شیر مادر باعث زردی است؟ شیر مادر ممکن است در برخی نوزادان با زردی طول‌کشیده همراه باشد، اما قطع شیر بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود.
آیا فتوتراپی ضرر دارد؟ فتوتراپی درمان استاندارد است و با نظارت انجام می‌شود؛ عوارض و مراقبت‌ها را پزشک توضیح می‌دهد.
بخش اعتبار پزشکی
بازبینی پزشکی: دکتر جمشید صفدریان، متخصص کودکان و فوق‌تخصص طب نوزادان و مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU)
وضعیت: نیازمند بازبینی پزشکی. تاریخ بازبینی پس از انجام واقعی بازبینی درج شود.
بدون نظر